Türkiye, UNESCO ile Uluslararası Jeoloji Bilimleri Birliği’nin (IUGS) ortaklaşa yürüttüğü Uluslararası Jeoloji Korelasyon Programı (IGCP) kapsamındaki IGCP 636 Projesi’ne ilk kez 2024 yılında dâhil oldu. Üç yıl süren çalışmalar boyunca Türkiye; bilimsel sunumlar, uluslararası yayınlar, küresel jeotermal eğitim araştırmaları ve teknik iş birlikleriyle projeye katkı sundu. Süreç, Haziran 2026’da Kanada’nın Québec kentinde gerçekleştirilen son yıllık toplantıyla tamamlandı.
Türkiye UNESCO IGCP 636 Ağına Katılması
Jeotermal kaynakların sürdürülebilir kullanımını desteklemek, bilimsel bilgi paylaşımını güçlendirmek ve ülkeler arasında araştırma iş birliklerini geliştirmek amacıyla yürütülen IGCP 636, UNESCO Program Uzmanı Özlem Adıyaman Lopes’in ifadesiyle UNESCO ve IUGS’nin “amiral gemisi” projelerinden biri olarak değerlendiriliyor. Türkiye, bu uluslararası platforma ilk kez Mayıs 2024 tarihinde Jeoloji Yüksek Mühendisi ve TU Darmstadt doktora adayı Ayşegül Turan’ın girişimiyle dâhil oldu.
Proje liderliğini Kolombiya’da bulunan Universidad de Medellín’den Prof. Dr. Daniela Blessent’in yürüttüğü uluslararası platformun ev sahipliğinde, 27 Mayıs 2024’te gerçekleştirilen ve YouTube üzerinden erişilebilir olan sunumlarda Ayşegül Turan ile Prof. Dr. Alper Baba tarafından Türkiye’nin jeotermal enerji geçmişi, kaynakları, üretim kapasitesi, bilimsel birikimi ve yenilikçi uygulamaları katılımcılara aktarıldı.
Türkiye’nin projeye dâhil olmasının ardından, Ayşegül Turan tarafından IGCP 636’nın yıllık toplantılarından birinin Türkiye’de gerçekleştirilmesi amacıyla kapsamlı bir teknik gezi ve toplantı programı hazırlandı. Türkiye yapılan oylamada grup üyelerinden en fazla sayıda oyu alan ev sahibi adayı ülke olmasına rağmen, planlanan toplantı Mart 2025’te iptal edildi.
Bununla birlikte Türkiye’ye ilişkin bilimsel çalışmalar, farklı yayın ve araştırma faaliyetleriyle sürdürüldü. Batı Türkiye’deki yüksek entalpili jeotermal sistemlerde son 25 yılda gerçekleştirilen manyetotellürik araştırmaları değerlendiren bir kitap bölümü hazırlandı. Geological Society of London’ın özel yayın serisi için hazırlanan çalışmada Dr. Özlem Hacıoğlu, Prof. Dr. Ahmet Tuğrul Başokur ve Dr. Doğacan Özcan da ortak yazar olarak yer aldı.
Proje kapsamında geliştirilen bir diğer araştırma ise jeotermal eğitimin dünyadaki mevcut durumunu inceleyen küresel anket çalışmasının çıktılarına yönelik oldu.
Ayşegül Turan’ın 2017 yılında Türkiye için yaptığı bir ön araştırmayı IGCP 636 ağı üzerinden derinleştirmesiyle küresel bir boyuta taşınan çalışma, Prof. Dr. Daniela Blessent ve Jackson M. Grimes’ın katkılarıyla uluslararası bir yayına dönüştü. Araştırmanın sonuçları hem geçtiğimiz Haziran ayında Kanada’da gerçekleştirilen Dünya Jeotermal Kongresi’nde hem de UNESCO IGCP 636 Projesi’nin Québec’te gerçekleştirilen son yıllık toplantısında sunuldu.
Ayşegül Turan, jeotermal eğitimin mevcut küresel durumunu araştırdıkları anketin sonuçlarını, Kanada’nın Québec şehrinde gerçekleştirilen projenin son yıllık toplantısında ve Calgary şehrinde gerçekleştirilen Dünya Jeotermal Kongresi’nde sundu. (Fotoğraf: Jackson M. Grimes)
Québec’te Son Buluşma
UNESCO IGCP 636 – Phase II Projesi’nin son yıllık toplantısı ve Jeotermal Çalıştayı, 2–5 Haziran 2026 tarihleri arasında Kanada’nın Québec kentindeki INRS – Institut national de la recherche scientifique bünyesinde gerçekleştirildi.
UNESCO IGCP 636 Projesi’nin Kanada’nın Québec kentindeki INRS – Centre Eau Terre Environnement’da gerçekleştirilen son yıllık toplantısının katılımcıları. (Fotoğraf: Ysaline Bacon)
Kanada, Kolombiya, Türkiye, ABD, Slovenya, İspanya ve Portekiz başta olmak üzere farklı ülkelerden otuzu aşkın sayıda araştırmacı, öğrenci ve uzmanları buluşturan dört günlük programda, teknik eğitimler, bilimsel sunumlar ve saha çalışmaları düzenlendi.
Toplantının son gününde Québec çevresinde düzenlenen bilimsel saha gezisi kapsamında, École secondaire du Phare’da kullanılan toprak kaynaklı ısı pompası sistemi incelendi ve Pont-Rouge araştırma sahası ziyaret edildi.
Pont-Rouge araştırma sahasında gerçekleştirilen teknik inceleme sırasında katılımcılara, yeraltı suyu koruma çalışmaları kapsamında granüler akifer özellikleri, yeni sondajlar ve gelecekte yürütülecek ısı izleme (heat tracing) araştırmaları tanıtıldı. (Fotoğraf: Ysaline Bacon)
Türkiye İçin Uluslararası İş Birlikleri
Toplantı, aynı zamanda proje kapsamında uzun süredir beraber çalışan araştırmacıların yüz yüze buluşmasına da olanak sağladı. Turan, üç yıllık süreci şu sözlerle değerlendirdi:
‘Son 10 yıldır, Türkiye’nin yetiştirdiği ve uluslararası arenada çalışan bir mühendis olarak, -görev tanımımın bir parçası olmamasına rağmen- Türkiye’nin uluslararası alanlarda daha görünür olması için çalışıyorum. Jeotermal sektöründen birkaç öne çıkan örneği sizinle de paylaşmak isterim: 2016 yılında Türkiye’ye ait jeotermal verilerin ilk kez IRENA’nın Global Atlas for Renewable Energy platformuna dâhil edilmesini sağladım. Bu sayede ülkemize ait veriler uluslararası araştırmacılar ve yatırımcılar için daha görünür hâle geldi. 2020 yılında, Avrupa’nın genç jeotermal araştırmacılarını buluşturan European Geothermal PhD Days’i tarihinde ilk kez Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirdik. Bizden sonra organizasyonun logosundaki haritaya Türkiye ilk defa eklendi. 2022 yılında Avrupa’da görev aldığım ilk projeyi Türkiye’ye getirdim. Böylece Balıkesir ilinde jeotermal kaynaklardan micro ORC ile elektrik üretimi ilk defa test edildi. Bu diğer örneklerden farklı olarak endüstriyel bir gelişme de oldu. Son olarak da 2024 yılında bugün bahsettiğimiz Unesco’nun IGCP 636 projesine Türkiye’nin -başlangıçta dahil değilken- katılmasını sağladım. Batı Anadolu’da son 25 yıldır yürütülen MT çalışmalarının uluslararası literatüre kazandırılmasını sağladı. Her zaman emek verdiğimiz iş birlikleri ayırdığımız zamana değmiyor. Ancak IGCP 636’yı açık iletişime, karşılıklı güvene ve emeğe saygıya dayanan olumlu bir tecrübe olarak hatırlayacağım.’
